Arazoğlu webloguna xoş gəlmisiniz!!! آرازاوغلو وئبلوگونا خوش گلميسينيز

İslamın yaranmasından bir neçə əsr qabaq Azərbaycan zərdüştiliyin mərkəzinə çevrilmiş, bu dinin ən müqəddəs mə'bədləri burada salınmış, maqlar-zərdüştilərin kahinləri burada yaşamışlar. Buna görə də IX əsrin başlanğıcında sonradan xalq rəhbərinə və böyük bir sərkərdəyə çevrilən sadə kəndli Babəkin başçılığı ilə qalxan üsyanın əski inamların bərpası tələbləri ilə islama qarşı şüarlar altında başlaması heç də təəccüblü sayılmamalıdır.

Babək əl-Xürrəminin doğum tarixi dəqiq mə'lum deyil, lakin dolayı mə'lumatlara əsaslanan tədqiqatçılar belə hesab edirlər ki, bu, 798-800-cü illərə təsadüf edir. Onun atasının adı Abdulla imiş. Bu ad sırf ərəb mənşəli olduğundan belə güman edilir ki, o, müsəlman olub. Lakin orası da mümkündür ki, o, islamı yalnız zahirən, üzdə qəbul etsin. O vaxt can vergisindən qurtulmaqdan ötrü çoxları belə edirdilər. Babəkin atası Azərbaycanda yaşayır və bitki yağı alveri ilə məşğul olurdu. Babəkin anası ilə də o, yağ satarkən Bilalabad kəndində tanış olmuşdu. Abdulla evləndikdən sonra da Azərbaycanın hər yerində yağ alveri edirdi. Bir dəfə Ərdəbil yaxınlığında ikən quldurların hücumuna mə'ruz qalır və evə qayıdandan sonra aldığı yaralardan vəfat edir. Onun dul qadını iki uşaqla Həsən və Abdulla ilə tək qalır.

Böyük oğlu Həsən sonralar Babək adı ilə məşhurlaşır. Babəkin anası uşaqlarını dolandırmaqdan ötrü varlı evlərində dayəlik edir. Babək on yaşına çatanda anasına kömək etmək üçün naxıra gedir. Onun ömrünün bu mərhələsi barədə tarixçi Məhəmməd ibn İshaq belə bir rəvayət yazır: "Bir dəfə Babək evə gec gəlir və bundan narahat olan anası onu axtarmağa gedir. Çox axtardıqdan sonra anası onu otardığı inəklərin arasında tamamilə çılpaq vəziyyətdə yatmış halda tapır. Günorta olduğundan ana oğluna diqqətlə fikir verdikdə onun bədənindəki tük yerlərindən qan çıxdığını aydın görür. Uşaq oyanıb ayağa durduqdan sonra qan rəngini dəyişərək, görünməz olur. Ana başa düşür ki, oğlu dünyaya böyük işlər görməkdən ötrü gəlib və onun taleyində çox qanlar axacaq."

Davamı...

babək baybək xürrəmi xürrəmdin 

Əbədi şadlığın şərabı üçün

Sözdən özgə cahanda yox saqi!

Sözün ölməzliyinə söz yoxdur,

Biz gedərsək də, söz qalar baqi!

Füzuli tək Azərbaycan yox, bütövlükdə şərq İslam və türk təfəkkür müştərəkliyinin uca və bariz nümunəsidir. O özünün poetik və fəlsəfi əsərlərini üç dildə - türk, fars və ərəb dillərində yazmışdır. Dil sərhəddini qələm qüdrətilə aşan dahi sənətkar Yaxın və Orta Şərqdə tərcüməsiz və tərcümansız sevilə - sevilə oxunmaqdadır.

Azərbaycan xalqının mə'nəvi həyatında onun qəzəlləri və "Leyli-Məcnun" poeması xüsusi yer tutur. Şairin qəzəllərinin fəlsəfəsi öz mündəricəsinə görə dərin və incə, poetik ritminə görə lirikdir. Məhz bu səbəbdən neçə əsrdir ki, bu qəzəllər klassik Azərbaycan muğamlarının söz xəzinəsi kimi xanəndələrin repertuarının əsasını təşkil edir. hər bir azərbaycanlı onun "Məndə Məcnundan füzun aşiqlik iste'dadı var", "Canı kim cananı üçün sevsə, cananın sevər" "Nalədəndir ney kimi avazeyi-eşqim bülənd" misralı qəzəllərini, eləcə də digər lirik şe'rlərini hələ məktəbə getməmişdən öyrənir.

Məhəmməd ibn Süleyman Füzuli Azərbaycanda məşhur olan türkmənşəli Bayat tayfasındandır. 1493-cü ildə doğulduqu ehtimal olunur. Şairin ölüm tarixi daha dəqiqdir, belə ki, onun 1555/56-cı ildə Bağdadda yayılmış taun epidemiyasından vəfat etdiyi mə'lumdur. Bir çox təzkirələrdə Bağdadi təxəllüsü ilə anılır. Ancaq şairin Bağdadda deyil, onun yaxınlığındakı məşhur Kərbəla şəhərində doğulduğu mə'lumdur. Bu şəhər şiə imamı Əlinin oğlu imam Hüseynin müqəddəs məzarı ilə şöhrət tapmışdır.

XI əsrdə İraqın səlcuqilər, daha sonralar isə monqol və Teymurilər tərəfindən işğalından sonra Bağdadda və onun ətraflarında türklərin sayı getdikcə artırdı. Bu proses sonralar da davam edir. 1508-ci ildə şah İsmayıl təntənəli şəkildə Bağdada girərək, İraqı Azərbaycana birləşdirir, sonra isə 1534-cü ildə bu şəhər uzun bir müddətə Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil olur.

Davamı...

mövlana məhəmməd süleyman oğlu füzuli 

Abırlı abrından qorxar, abırsız nədən qorxar?

Abırsızdan abrını saxla.

Ac ayı oynamaz.

Ac aman bilməz.

Ac qalmaq borclu olmaqdan yaxşıdır.

Ac qurd balasını yeyər.

Ac deyər: - Doymaram! Tox deyər: - Acmaram!

Ac toyuq yuxusunda darı görər.

Açaram sandığı, tökərəm pambığı.

Ad adamı bəzəməz, adam adı bəzəyər.

Adı var, özü yox.

Adı qulağına bitişib.

Adı dillər əzbəridir.

Adı it dəftərində də yoxdur.

Adın tut, qulağın bur.

Adam adamdır, olmasa da pulu, heyvan heyvandır, atlas olsa da çulu.

Adam başından böyük danışmaz.

Davamı...

ata baba söz 

  ايدراکدا يول آچميش گئجه دن گوندوزه آللاه، 

  گولدورمه سه ن اؤز کؤنلونو، گولمز اوزه آللاه. 

  دونيايا شفقلر کيمي تانريم سپلنميش، 

  قلبين گؤزو يانماسا، گؤرونمز گؤزه آللاه. 

  آللاه! بيليريک جيسم دئييل، بس ندير آللاه؟ 

  ان يوکسک اولان هاقدا، حاقيقتدير آللاه. 

  دوندونسا تکامول و گؤزلليک قاباغيندا، 

  درک ائت بو، تعجوبده، بو حئيرتده دير آللاه. 

  بيلديک، بيليريک، گيزليدير اينساداکي قودرت، 

  هر کس اونو فهم ائتمه سه ، عاجيزدير او، البت. 

  اينسانين ازل بورجودور اينسانليغا حؤرمت، 

  اينسانليغا حؤرمتده، لياقتده دير آللاه. 

  گئرچک ده بودور: گيزليدير هر ذرهده وحدت. 

  بير ذره ايکن کولله قوووشماق اولو نيت. 

  گؤردوکلريميز ظاهيردير، بطنه نوفوز ائت! 

  بطنده کي ، جؤوهرده کي  فيطرتده دير آللاه. 

  فيطرت ده ياتير سؤزده، سؤزون اؤز يوکو فيکريم. 

  سئچميش، سئچه جک دايما توکدن توکو فيکريم. 

  من بير آغاجام، يارپاغي سؤزلر، کؤکو فيکريم، 

  سؤزلرده دئييل، سؤزده کي  حيکمتده دير آللاه. 

  اينسان! تپه دن ديرناغا سن آرزو، ديلکسن، 

  نفسينده دويومسوز، فقط عشقينده ملکسن. 

  ظولمون اوزونه حاق دئييلن شيلله ني چکسن، 

  شيللنده مؤهورلنميش او غئيرتده دير آللاه. 

  جاهيل ائنر آلچاقليغا، اؤز قلبينه يئنمز، 

  ويجداندان اگر دؤنسه ده، خئيريندن او دؤنمز. 

  ظولمتده، جهالتده، عداوتده او گؤرونمز، 

  ايلقاردا، صداقتده، محبتده دير آللاه. 

آللاه بختیار واهابزاده شعر 

İdrakda yol açmış gecədən gündüzə Allah,
Güldürməsən öz könlünü, gülməz üzə Allah.
Dünyaya şəfəqlər kimi tanrım səpələnmiş,
Qəlbin gözü yanmasa, görünməz gözə Allah.

Allah! Bilirik cism deyil, bəs nədir Allah?
Ən yüksək olan haqda, həqiqətdir Allah.
Dondunsa təkamül və gözəllik qabağında,
Dərk et bu, təəccübdə, bu heyrətdədir Allah.

Bildik, bilirik, gizlidir insadakı qüdrət,
Hər kəs onu fəhm etməsə, acizdir o, əlbət.
İnsanın əzəl borcudur insanlığa hörmət,
İnsanlığa hörmətdə, ləyaqətdədir Allah.

Gerçək də budur: gizlidir hər zərrədə vəhdət.
Bir zərrə ikən küllə qovuşmaq ulu niyyət.
Gördüklərimiz zahirdir, bətnə nüfuz et!
Bətndəki, cövhərdəki fitrətdədir Allah.

Fitrət də yatır sözdə, sözün öz yükü fikrim.
Seçmiş, seçəcək daima tükdən tükü fikrim.
Mən bir ağacam, yarpağı sözlər, kökü fikrim,
Sözlərdə deyil, sözdəki hikmətdədir Allah.

İnsan! Təpədən dırnağa sən arzu, diləksən,
Nəfsində duyumsuz, fəqət eşqində mələksən.
Zülmün üzünə haqq deyilən şilləni çəksən,
Şilləndə möhürlənmiş o qeyrətdədir Allah.

Cahil enər alçaqlığa, öz qəlbinə yenməz,
Vicdandan əgər dönsə də, xeyrindən o dönməz.
Zülmətdə, cəhalətdə, ədavətdə o görünməz,
İlqarda, sədaqətdə, məhəbbətdədir Allah.

allah bəxtiyar vahabzadə şe`r 

دورنالار، سيز دئيين، قان قارداشلاريم 

گليب درد اليندن زارا، دئييل مي؟ 

اودلار تورپاغي نين اورک پارچاسي 

آرازين او تايي، اورا دئييل مي؟! 

اينسانلار گؤز آچمير اليندن ياسين، 

گوللري قارادير باهارين، يازين. 

قوجا ار ائوينده ساتيلان قيزين 

اؤرتويو گونوتک قارا دئييل مي؟ 

سولئيمان باغليسان او دوغما يئره،     

وطنيم دئييرسن گونده مين کره.   

تبريز گؤزه ليندن سنه خاطيره

باغريندا سيزلايان يارا دئييل مي؟ 

دئييل مي سولئيمان روستم شعر 

Durnalar, siz deyin, qan qardaşlarım

Gəlib dərd əlindən zara, deyil mi?

Odlar torpağının ürək parçası

ARAZın o tayı, ora deyil mi?!

İnsanlar göz açmır əlindən yasın,

Gülləri qaradır baharın, yazın.

Qoca ər evində satılan qızın

Örtüyü günütək qara deyil mi?

Süleyman bağlısan o doğma yerə,

Vətənim deyirsən gündə min kərə.

Təbriz gözəlindən sənə xatirə

Bağrında sızlayan yara deyil mi?

deyil mi süleyman rüstəm şe`r