Əbədi şadlığın şərabı üçün
Sözdən özgə cahanda yox saqi!
Sözün ölməzliyinə söz yoxdur,
Biz gedərsək də, söz qalar baqi!
Füzuli tək Azərbaycan yox, bütövlükdə şərq İslam və türk təfəkkür müştərəkliyinin uca və bariz nümunəsidir. O özünün poetik və fəlsəfi əsərlərini üç dildə - türk, fars və ərəb dillərində yazmışdır. Dil sərhəddini qələm qüdrətilə aşan dahi sənətkar Yaxın və Orta Şərqdə tərcüməsiz və tərcümansız sevilə - sevilə oxunmaqdadır.
Azərbaycan xalqının mə'nəvi həyatında onun qəzəlləri və "Leyli-Məcnun" poeması xüsusi yer tutur. Şairin qəzəllərinin fəlsəfəsi öz mündəricəsinə görə dərin və incə, poetik ritminə görə lirikdir. Məhz bu səbəbdən neçə əsrdir ki, bu qəzəllər klassik Azərbaycan muğamlarının söz xəzinəsi kimi xanəndələrin repertuarının əsasını təşkil edir. hər bir azərbaycanlı onun "Məndə Məcnundan füzun aşiqlik iste'dadı var", "Canı kim cananı üçün sevsə, cananın sevər" "Nalədəndir ney kimi avazeyi-eşqim bülənd" misralı qəzəllərini, eləcə də digər lirik şe'rlərini hələ məktəbə getməmişdən öyrənir.
Məhəmməd ibn Süleyman Füzuli Azərbaycanda məşhur olan türkmənşəli Bayat tayfasındandır. 1493-cü ildə doğulduqu ehtimal olunur. Şairin ölüm tarixi daha dəqiqdir, belə ki, onun 1555/56-cı ildə Bağdadda yayılmış taun epidemiyasından vəfat etdiyi mə'lumdur. Bir çox təzkirələrdə Bağdadi təxəllüsü ilə anılır. Ancaq şairin Bağdadda deyil, onun yaxınlığındakı məşhur Kərbəla şəhərində doğulduğu mə'lumdur. Bu şəhər şiə imamı Əlinin oğlu imam Hüseynin müqəddəs məzarı ilə şöhrət tapmışdır.
XI əsrdə İraqın səlcuqilər, daha sonralar isə monqol və Teymurilər tərəfindən işğalından sonra Bağdadda və onun ətraflarında türklərin sayı getdikcə artırdı. Bu proses sonralar da davam edir. 1508-ci ildə şah İsmayıl təntənəli şəkildə Bağdada girərək, İraqı Azərbaycana birləşdirir, sonra isə 1534-cü ildə bu şəhər uzun bir müddətə Osmanlı imperiyasının tərkibinə daxil olur.
Davamı...